ΤΡΑΥΜΑ

(ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ)

ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ

H βλάβη ή ο τραυματισμός αναφέρεται στις επιδράσεις στο ανθρώπινο σώμα ενός εξωτερικού παράγοντα (μηχανικού, φυσικού, χημικού, ραδιενεργού, ακτίνων Χ, ηλεκτρικού κ.λπ.) που διαταράσσει τη δομή και την ακεραιότητα των ιστών και τη φυσιολογική πορεία των λειτουργιών του οργανισμού.

Ανάλογα με τη φύση του κατεστραμμένου ιστού, διακρίνονται οι δερματικές (μώλωπες, πληγές), οι υποδόριες (ρήξεις συνδέσμων, κατάγματα οστών κ.λπ.) και οι κοιλότητες (μώλωπες, αιμορραγίες θώρακα, κοιλίας, αρθρώσεων).

Οι κακώσεις χωρίζονται σε άμεσες και έμμεσες, ανάλογα με το σημείο εφαρμογής της δύναμης. Μπορεί να είναι μεμονωμένες (π.χ. εγκάρσια κατάγματα μηριαίου), πολλαπλές (πολλαπλά κατάγματα πλευρών), συνδυασμένες (κάταγμα πυέλου με ρήξη ουροδόχου κύστης) και μικτές/συνδυαστικές (κάταγμα ισχίου και κρυοπάγημα του ποδιού κ.λπ.).

Η επίδραση του μηχανικού παράγοντα που προκαλεί τη βλάβη εκδηλώνεται ως συμπίεση, διάταση, κάταγμα, κάμψη ή στρέψη, με αποτέλεσμα να τραυματίζεται το τμήμα του ιστού στην περιοχή εφαρμογής της δύναμης. Οι τραυματισμοί διακρίνονται σε ανοικτούς (όταν παραβιάζεται η ακεραιότητα του δέρματος ή των βλεννογόνων) και κλειστούς (όταν υπάρχει βλάβη σε ιστούς και όργανα κάτω από άθικτο δέρμα και βλεννογόνους).

 

ΤΥΠΟΙ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΩΝ

Η σοβαρότητα του τραυματισμού διακρίνεται σε σοβαρή, μέτρια και ήπια.

• Σοβαροί τραυματισμοί είναι εκείνοι που προκαλούν σημαντικά προβλήματα υγείας και οδηγούν σε απώλεια της ικανότητας για άσκηση και αθλητισμό για διάστημα άνω των 30 ημερών. Οι ασθενείς υποβάλλονται σε μακροχρόνια νοσοκομειακή θεραπεία από ειδικούς ορθοπεδικούς και τραυματολόγους.
• Μέτριας σοβαρότητας τραυματισμοί είναι τραυματισμοί με έντονες αλλαγές στο σώμα, οι οποίες προκαλούν αδυναμία άσκησης και αθλητικούς περιορισμούς για 10 έως 30 ημέρες. Παιδιά με μέτριας σοβαρότητας αθλητικούς τραυματισμούς αντιμετωπίζονται επίσης από παιδοορθοπεδικούς και τραυματολόγους.
• Ήπιοι (μικροί) τραυματισμοί είναι τραυματισμοί που δεν προκαλούν σημαντικές διαταραχές στο σώμα και δεν οδηγούν σε απώλεια της γενικής και αθλητικής απόδοσης. Σε αυτούς περιλαμβάνονται εκδορές, επιφανειακά τραύματα, μικροί μώλωπες, διαστρέμματα πρώτου βαθμού κ.λπ., τα οποία χρειάζονται μόνο πρώτες βοήθειες. Ίσως απαιτείται συνδυασμός της θεραπείας που έχει συνταγογραφήσει ο γιατρός (έως 10 ημέρες) με προπονήσεις και δραστηριότητες χαμηλής έντασης.

Επιπλέον, υπάρχουν οξείς και χρόνιοι τραυματισμοί:

• Οξείς τραυματισμοί είναι το αποτέλεσμα της ξαφνικής επίδρασης ενός τραυματικού παράγοντα.
• Χρόνιοι τραυματισμοί είναι το αποτέλεσμα της επαναλαμβανόμενης επίδρασης του ίδιου τραυματικού παράγοντα σε μια συγκεκριμένη περιοχή του σώματος.
• Ένας άλλος τύπος τραυματισμού είναι το μικροτραύμα. Πρόκειται για βλάβες που υφίστανται τα κύτταρα των ιστών ως αποτέλεσμα μιας μεμονωμένης (ή συχνά επαναλαμβανόμενης μικρής) επίδρασης που υπερβαίνει ελαφρώς τα όρια της φυσιολογικής αντίστασης των ιστών, προκαλώντας διαταραχή της λειτουργίας και της δομής τους (όπως το παρατεтаμένο φορτίο στο αναπτυσσόμενο σώμα παιδιών και εφήβων).

ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΣΟΚ (ΚΑΤΑΠΛΗΞΙΑ)

Οι τραυματισμοί κατηγοριοποιούνται στατιστικά με βάση τις παρόμοιες συνθήκες υπό τις οποίες συμβαίνουν σε άτομα διαφορετικών ηλικιών. Ανάλογα με αυτές τις συνθήκες, υπάρχουν οικιακοί, βιομηχανικοί, αθλητικοί και οδικοί τραυματισμοί.

Το σοκ (καταπληξία) είναι μια ταχέως εμφανιζόμενη κρίσιμη κατάσταση, η οποία αποτελεί προοδευτική ανεπάρκεια των συστημάτων υποστήριξης της ζωής, με αποτέλεσμα οξεία κυκλοφορική ανεπάρκεια, οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια, διαταραχή της μικροκυκλοφορίας και υποξία των ιστών, προκαλώντας διαταραχή όλων των φυσιολογικών συστημάτων του οργανισμού.

Κάθε χρόνο, 10 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως υφίστανται σοβαρούς τραυματισμούς και 250.000 πεθαίνουν από σοκ. Σε περιόδους πολέμου —οι οποίες ονομάζονται «τραυματικές επιδημίες»— το 60% έως 70% των τραυματιών πεθαίνουν από σοκ στο πεδίο της μάχης. Οι παγκόσμιες στατιστικές δείχνουν ότι за κάθε 1.000 σοβαρά τραυματισμένους, 100 άνθρωποι πεθαίνουν από τραυματικό σοκ.

Ανάλογα με την αιτία, υπάρχουν οι εξής τύποι σοκ:

1. Τραυματικό σοκ:
   • Ως αποτέλεσμα μηχανικού τραυματισμού:
     • Τραύματα (πληγές)
     • Κατάγματα οστών
     • Σύνδρομο σύνθλιψης (παраτεταμένη συμπίεση ιστών)
   • Εγκαύματα:
     • Θερμικά
     • Χημικά
   • Σοκ από υποθερμία (κρύο σοκ)
   • Ηλεκτροπληξία
   • Σοκ από ακτινοβολία
2. Αιμορραγικό ή υποογκαιμικό σοκ:
   • Οξεία απώλεια αίματος (αιμορραγία)
   • Οξεία απώλεια υγρών (αφυδάτωση)
3. Σηπτικό (βακτηριακό και τοξικό) σοκ
4. Αναφυλακτικό σοκ
5. Καρδιογενές σοκ:
   • Έμφραγμα του μυοκαρδίου
   • Οξεία καρδιακή ανεπάρκεια
6. Σοκ από μετάγγιση αίματος:
   • Ασυμβατότητα ομάδων αίματος ή παράγοντα Rh

Ανάλογα με την ταχύτητα εξέλιξης των φαινομένων του σοκ:

Πρωτογενές σοκ – εμφανίζεται κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά τον τραυματισμό.

Δευτερογενές σοκ – εμφανίζεται αρκετές ώρες μετά τον τραυματισμό.

Προδιαθεσικοί παράγοντες για την εμφάνιση σοκ:

Αυτοί οι παράγοντες, όταν υπάρχουν πριν ή κατά τη διάρκεια της έκθεσης σε τραυματικά αίτια, μειώνουν τη γενική αντίσταση του οργανισμού, προάγουν την ανάπτυξη του σοκ και καθορίζουν τη σοβαρότητά του.

1. Χρόνιες εξασθενητικές παθήσεις – αβιταμίνωση, φυματίωση, αναιμία.
2. Υποθερμία.
3. Υπερθερμία (υπερθέρμανση).
4. Ασιτία.
5. Απώλεια αίματος.
6. Νευρικό σοκ / έντονο συναισθηματικό στρες.
7. Ιονίζουσα ακτινοβολία.
8. Ανεπαρκής ακινητοποίηση κατά τη μεταφορά και ανεπαρκής αναισθησία.
9. Χειρουργική επέμβαση για σοβαρούς τραυματισμούς, ιδιαίτερα για τραύματα από όπλα.

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΡΑΥΜΑΤΩΝ (ΠΛΗΓΩΝ)

Ως τραύμα (πληγή) ορίζεται η κάκωση που παραβιάζει την ακεραιότητα του δέρματος, των βλεννογόνων και μερικές φορές των βαθύτερων ιστών, και συνοδεύεται από πόνο, αιμορραγία και σοκ.

Τα τραύματα μπορεί να είναι τέμνοντα, νύσσοντα, θλαστικά, ρηγματώδη ή από δήξη (δάγκωμα). Τα τραύματα από πυροβολισμό είναι αποτέλεσμα σφαιρών ή θραυσμάτων. Μπορεί να είναι διαμπερή όταν υπάρχουν πληγές εισόδου και εξόδου· τυφλά όταν η σφαίρα ή το θραυσμα παραμένει ενσφηνωμένο στους ιστούς· ή εφαπτομενικά όταν η σφαίρα ή το θραύσμα περνά εφαπτομενικά, προκαλώντας βλάβη μόνο στο δέρμα και στα μαλακά μόρια.

Τα τέμνοντα και νύσσοντα τραύματα έχουν μικρή έκταση βλάβης και λεία όρια· τα τοιχώματα των τραυμάτων παραμένουν βιώσιμα, αιμορραγούν λιγότερο και μολύνονται δυσκολότερα σε σχέση με άλλα. Τα νύσσοντα διατιτραίνοντα τραύματα με μικρή περιοχή δερματικής βλάβης ή βλεννογόνου μπορεί να έχουν σημαντικό βάθος και να αποτελούν μεγαλύτερο κίνδυνο λόγω της πιθανότητας πρόκλησης βλάβης στα εσωτερικά όργανα και της εισαγωγής λοιμώξεων που μπορεί να οδηγήσουν σε περιτονίτιδα και σήψη. Τα θλαστικά τραύματα έχουν ανώμαλο βάθος και συνοδεύονται από μώλωπες και σύνθλιψη των μαλακών μορίων. Τα θλαστικά, ρηγματώδη και συντριπτικά τραύματα χαρακτηρίζονται από πολύπλοκο σχήμα, ακανόνιστα όρια, αιματώματα και σημαντικές περιοχές νεκρωτικού ιστού, γεγονός που δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη λοίμωξης.

Τα ρηγματώδη τραύματα εμφανίζονται κατά τη διάρκεια βίαιης μηχανικής επίδρασης, συχνά συνοδευόμενα από αποκόλληση δέρματος, βλάβη σε τένοντες, μύες και αιμοφόρα αγγεία, και είναι έντονα ρυπαρά. Τα τραύματα από δήξη (δάγκωμα) μολύνονται πάντα με σίελο. Λόγω της ύπαρξης νεκρωτικού ιστού σε σημαντική έκταση, δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη λοίμωξης.

ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ

Κάταγμα είναι η πλήρης ή μερική διακοπή της συνέχειας ενός οστού. Τα κατάγματα μπορεί να είναι κλειστά (χωρίς βλάβη στην ακεραιότητα του δέρματος και των βλεννογόνων), ανοικτά (με βλάβη στην ακεραιότητα του δέρματος), χωρίς παρεκτόπιση (τα οστικά τεμάχια παραμένουν στη θέση τους) ή με παρεκτόπιση (τα τεμάχια μετατοπίζονται ανάλογα με την κατεύθυνση της ασκούμενης δύναμης και τις μυϊκές συσπάσεις).

Τα κατάγματα παρατηρούνται κατά τη διάρκεια απότομων κινήσεων, πτώσεων από ύψος ή προσκρούσεων. Τα κατάγματα που αποτελούνται από δύο μόνο τεμάχια ονομάζονται απλά, ενώ εκείνα με περισσότερα τεμάχια ονομάζονται συντριπτικά (πολλαπλά). Πολλαπλά κατάγματα οστών μπορεί να συμβούν σε ατυχήματα, σεισμούς και περιοχές καταστροφών. Τα πιο σοβαρά κατάγματα είναι εκείνα που συνδυάζονται με εγκαύματα και βλάβες από ακτινοβολία.

Τα κατάγματα που προκύπτουν από σφαίρα ή θραύσμα ονομάζονται κατάγματα από πυροβολισμό. Χαρακτηρίζονται από τη θρυμμάτιση του οστού σε μεγάλα ή μικρά τεμάχια, τη σοβαρή καταστроφή των μαλακών μορίων στην περιοχή του κατάγματος ή τον ακρωτηριασμό τμήματος του άκρου.

Τα κύρια συμπτώματα των καταγμάτων είναι ο πόνος, το οίδημα, οι μώλωπες, η παθολογική κινητικότητα στο σημείο του κατάγματος και η απώλεια της λειτουργίας του άκρου. Σε ανοικτά κατάγματα, τα οστικά τεμάχια είναι ορατά στο τραύμα. Τα κατάγματα των οστών των άκρων συνοδεύονται από βράχυνση και παραμόρφωση του άκρου. Τα κατάγματα των πλευρών μπορεί να δυσκολέψουν την αναπνοή, ενώ στο σημείο του κατάγματος ψηλαφάται ή ακούγεται οστικός κριγμός (ήχος τριβής των πλευρικών τεμαχίων). Τα κατάγματα των οστών της πυέλου και της σπονδυλικής στήλης συνοδεύονται συχνά από διαταραχές ούρησης και κινητικές διαταραχές στα κάτω άκρα. Τα κατάγματα των οστών του κρανίου συνοδεύονται συχνά από αιμορραγία από τα αυτιά.

Σε σοβαρές περιπτώσεις, τα κατάγματα συνοδεύονται από σοκ. Το σοκ αναπτύσσεται ιδιαίτερα σε ανοικτά κατάγματα με αρτηριακή αιμορραγία.

Πρώτες Βοήθειες για Κατάγματα

Η αντιμετώπιση των καταγμάτων αποσκοπεί στη διατήρηση της ζωής του παθόντος, στην πρόληψη πιθανών επιπλοκών, στην αποκατάσταση της οστικής ακεραιότητας και της λειτουργίας των άκρων, καθώς και στην επιστροφή του ασθενούς στην εργασία του το συντομότερο δυνατό.

Σύνδρομο Σύνθλιψης (Τραυματική Τοξίκωση)

Αυτή η βλάβη προκαλείται από την παρατεταμένη συμπίεση των μαλακών μορίων από βαρέα αντικείμενα. Στους συμπιεσμένους ιστούς δημιουργούνται εστίες νέκρωσης, ενώ οι αποσυντιθέμενες τοξικές ουσίες προκαλούν γενική τοξίκωση στον οργανισμό.

Αμέσως μετά την απελευθέρωση από την πίεση, η κατάσταση του παθόντος είναι ικανοποιητική, αλλά μετά από 4-5 ώρες εμφανίζεται έντονο οίδημα και πόνος στο προσβεβλημένο μέρος του σώματος, το δέρμα γίνεται πορφυρό-μπλε και η θερμοκρασία αυξάνεται απότομα. Εάν δεν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα, ο θάνατος επέρχεται την 8η-9η ημέρα λόγω της γενικής τοξίκωσης του οργανισμού.